Nhiều loại cây trồng nhiệt đới có giá trị trên thị trường hữu cơ quốc tế chỉ sản xuất được ở một số vùng khí hậu nhất định — cà phê, hồ tiêu, điều, dừa, quế, hồi, trái cây nhiệt đới. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có điều kiện tự nhiên phù hợp với nhiều loại trong số đó, và đã là nước xuất khẩu hàng đầu thế giới về cà phê, hồ tiêu và điều ở dạng thông thường. Đây là một lợi thế xuất phát điểm rõ ràng cho phân khúc hữu cơ.
Việt Nam đang ở đâu
Theo tổng hợp từ báo cáo của FiBL–IFOAM và số liệu trong nước, diện tích sản xuất nông nghiệp hữu cơ của Việt Nam đến cuối năm 2024 vào khoảng 125 nghìn ha, đưa Việt Nam vào nhóm 5 nước có diện tích hữu cơ lớn nhất châu Á, dù tỷ lệ trên tổng diện tích đất nông nghiệp mới quanh mức 1%. Sản phẩm hữu cơ của Việt Nam đã xuất hiện ở nhiều thị trường khó tính như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc. Còn nhiều dư địa để mở rộng.
Mục tiêu cây trồng theo Đề án 885
Quyết định 885/QĐ-TTg đặt mục tiêu định lượng cho nhóm cây trồng nhiệt đới chủ lực. Đối chiếu hai mốc:
| Cây trồng | Mục tiêu diện tích hữu cơ đến 2025 | Đến 2030 |
|---|---|---|
| Lúa | 50. 000 – 70. 000 ha | 100. 000 – 150. 000 ha |
| Rau đậu các loại | khoảng 10. 000 ha | trên 20. 000 ha |
| 果树 | 10,000 – 12,000 公顷 | 20,000 – 25,000 公顷 |
| 咖啡 | 6,000 – 8,000 公顷 | 12,000 – 15,000 公顷 |
| 胡椒 | 1, 500 – 2, 000 公顷 | 3,000 – 4,000 公顷 |
| 茶 | 1, 500 – 2, 000 公顷 | 3,000 – 5,000 公顷 |
| 事物 | 1,000 – 1,500 公顷 | 2,000 – 3,000 公顷 |
该项目还计划到 2025 年每公顷有机农田和水产养殖产品的价值比非有机农田和水产养殖高 1.3-1.5 倍，到 2030 年提高 1.5-1.8 倍——也就是说，预计价值差异，而不是销售价格，将成为主要的经济驱动力。
有利因素
- 从北部山区、中部高地到湄公河三角洲，不同的气候分区适合生产许多不同类型的植物。
- 悠久的农业传统和经验丰富的农业劳动力。
- 一些地区已经以低投入水平进行耕种，这有利于转化。
- 海港基础设施和运输路线直接连接主要市场。
- 根据第 109/2018/ND-CP 号法令和 885 号法令的支持政策：确定合格区域的支持费用、认证、育种、培训和贸易促进费用。
需满足的条件
机会不会自动转化为订单。发达市场的买家同时要求三件事：跨批次和季节的一致质量；认证和追溯记录透明且符合目标市场的标准；供应能力足够大、足够稳定，足以让他们制定年度计划。许多供应商满足这三者中的一两个，但只有这三者都满足才能建立可持续的商业关系。
连锁组织的作用和通过可靠性进行竞争
对于大多数热带农产品来说，生产是在小规模家庭中进行的。将它们聚集到具有内部控制体系、技术标准化和产出集中的群体是实现所需规模和市场稳定的关键一步。许多其他国家也拥有与越南类似的气候优势；长期的差异化因素往往不是最低的价格，而是可靠性：连续多年按时提供正确的质量、正确的数量、完整的记录。
记下每组树
- 咖啡：改造一个集约化的咖啡园需要很多年的时间，并且很容易降低早期阶段的生产力；应从投入少、高地和阴影区域的花园开始。有机咖啡市场通常附加对杯测质量和零森林砍伐的要求。
- 胡椒：疾病压力致死快，死得慢；有机系统必须依赖种子、排水系统、活支柱和拮抗微生物，而不是药物。
- 事物：大部分耕地投入水平较低，有利于转化；需要控制的点是前期加工和保存，避免霉菌和毒素的污染。
- 椰子、肉桂、茴香：多年生植物，无需干预，适合家庭组模式；工业买家（食品、化妆品）通常需要长期合同和完整的可持续发展记录。
- 新鲜蔬菜和水果：高价值但需要冷链和一致的交货时间表；病虫害风险高，因此需要集中的生产区域。
竞争国家的经验教训
热带有机农产品出口国的经验表明了几个反复出现的要点：（1）成功往往来自于少数投资良好的产业和少数专业化农区，而不是分散； （2）焦点企业扮演组织链条的角色，承担团体认证和寻找市场的费用，而农户则专注于生产； (3)市场损失往往是由于质量问题或少数环节的欺诈，损害了整个原产国的声誉。因此，严格的内控、严格的违规处理是至关重要的条件，而不是程序。
参考
- 第 885/QD-TTg 号决定 — 2020-2030 年有机农业发展项目（针对特定作物的目标）。
- 关于有机农业的第 109/2018/ND-CP 号法令（支持政策）。
- FiBL — 有机农业世界 2025（全球市场和区域数据）。
- 农业和环境部.
